manen

Ik zie manen!

Ik zie manen!

Ons zonnestelsel heeft een heleboel manen, maar hoeveel en welke manen zijn er nu eigenlijk allemaal?

Iedereen kent natuurlijk onze bekendste natuurlijke satelliet die aan de aarde is gekoppeld, onze maan (of op zijn Latijns; Luna). De term “natuurlijke satelliet” verwijst naar een hemellichaam die om een (exo/dwerg) planeet, planetoïde of zelfs een andere maan heen draait.

Onze maan draait om de aarde heen en is een van de vijf grootste manen in ons zonnestelsel. Ze heeft een omtrek van zo’n 10.916 kilometer en een diameter van 3476 kilometer.  We zien onze maan in verschillende fasen op verschillende momenten in de avond (maar ook overdag) aan de hemel staan.

We zijn er zelfs als eens geweest en in de komende jaren zijn er plannen om de maan opnieuw te gaan bezoeken voor verschillende onderzoeken.

Maar wist je ook dat er nog veel meer te vinden zijn in ons zonnestelsel?

Er zijn maar liefst 644 (tot nu toe ontdekte) manen die om de verschillende planeten heen draaien! 

manen
De Maan (Luna) Foto: Michel van Nieuwland

Bijna alle planeten in ons zonnestelsel zijn omringd door 1 of meerdere manen, uitgezonderd Mercurius en VenusDe planeten Venus en Mercurius hebben in tegenstelling tot de andere planeten er helemaal geen één!

Dit heeft te maken met het feit dat ze hiervoor te dicht bij de zon staan.  Hierdoor kan de materie die nodig is om manen te kunnen vormen worden geabsorbeerd door de hitte van de zon. Het gevolg is dat er onvoldoende materie overblijft waaruit een maan zou kunnen ontstaan.

Jupiter

De planeet Jupiter heeft er maar liefst 79, waarvan de bekendste zichtbaar zijn met zowel een telescoop als met een verrekijker; Callisto, Europa, Ganymedes en Io.  Deze zijn ontdekt in 1610 door Galileo Galilei en worden daarom ook wel de Galileïsche manen genoemd.  Ze behoren tot de eerste objecten die om een andere planeet heen werden ontdekt. Net als bij Saturnus zijn de meeste manen ontdekt vanaf de 19e eeuw, vooral door de komst van fotografie.

Interessant weetje: De maan Io is ongeveer net zo groot als onze eigen maan Luna.

De manen van Jupiter (en ringen, want die heeft deze planeet ook) zijn allemaal vernoemd naar personen of gebeurtenissen rondom de Romeinse god Jupiter. De ringen van Jupiter werden in 1979 ontdekt door het ruimteschip Voyager 2. Jupiter is de 3e planeet waarbij ringen ontdekt zijn (bij Saturnus en Uranus waren de ringen reeds ontdekt, later werden er ook ringen ontdekt om Neptunus).

manen jupiter
De manen van Jupiter van links naar rechts; Io, Europa, Ganymedes en Callisto. Credits: NASA, JPL, DLR
jupiter en lo
Jupiter en maantje Io waarvan de slagschaduw rechtsonder op Jupiter valt. Foto: Michel van Nieuwland
advertentie
advertentie

Saturnus

De planeet Saturnus heeft het grootste aantal: maar liefst 82 stuks.

Enkele bekende zijn:

Titan (ontdekt in 1655 door Christiaan Huygens)

Tethys, Dione, Rhea en Iaeptus (ontdekt tussen 1671 en 1684 door Giovanni Cassini)

Mimas en Encladus (ontdekt in 1789 door William Herschel)

Hyperion (ontdekt in 1848 door William Bond, G.P. Bond en William Lassel)

Deze manen zijn destijds visueel ontdekt met een telescoop. Met de opmars van fotografie in de 19e eeuw werd het mogelijk om donkerde objecten te vinden en fotograferen, zo werd de maan Phoebe ontdekt in 1899 door William Pickering en de maan Janus in 1966 door Audouin Dollfus.

Later met de opkomst van de ruimtevaart en de start van het maken van ruimtereizen werd het mogelijk om  nog veel meer manen te ontdekken. De teller staat bij Saturnus dus al op 82  exemplaren. De maan Titan is na onze eigen maan de grootste maan in ons zonnestelsel. Titan heeft een diameter van 5150 kilometer wat ongeveer 40% van de doorsnede van onze aarde is. De afstand van Titan tot Saturnus is 1.221.870 kilometer.      

manen
De manen van Saturnus. Credits: NASA/JPL/David Seal.

Uranus

Uranus heeft voor zover tot op heden bekend is 27 manen waarvan er totaal 5 met behulp van een telescoop vanaf de aarde zichtbaar zijn:

Miranda (ontdekt door Gerard Kuiper in 1948)

Ariël  en Umbriël (ontdekt door William Lassel in 1851)

Oberon (ontdekt door William Lassel in 1787)

Titania (ontdekt door William Herschel in 1787)

De overige manen (en ringen) werden ontdekt door het ruimteschip Voyager 2 en met behulp van geavanceerde telescopen op aarde.

De manen zijn o.a. vernoemd naar figuren uit Shakespeare en gedichten van Alexander Pope.

manen uranus
De manen van Uranus van links naar rechts; Miranda, Ariël, Umbriël, Titania en Oberon. Credits: NASA/JPL/MPIA

Neptunus

De planeet Neptunus heeft totaal 14 ontdekte manen.

De bekendste zijn Triton (ontdekt door  William Lassel in 1846) en Nereïde (ontdekt door Gerard Kuiper in 1949), dit zijn de enige twee manen welke met behulp van een telescoop zichtbaar zijn vanaf de aarde.

triton
De maan Triton. Credits: NASA/JPL/USGS

Mars

De planeet Mars heeft maar 2 bekende manen; Phobos en Deimos (beide ontdekt door Asaph Hall in 1877). De namen komen uit de Griekse mythologie waarbij Phobos de naam is van de zoon van Venus (Aphrodite) en Mars (Ares) en stond voor angst. Deimos is vernoemd naar de god van paniek.

manen mars
De manen van Mars, Phobos (links) en Deimos (rechts). Credits: Nasa.

Nog meer manen

De dwergplaneet Pluto heeft totaal 5 manen:

Charon (ontdekt in 1978)

Nix (ontdekt in 2005)

Hydra (ontdekt in 2005)

Kerberos (ontdekt in 2011)

Styx (ontdekt in2012)

Naast bovengenoemde manen zijn er ook nog heel veel andere manen die  behoren tot verschillende dwergplaneten zowel binnen als buiten ons zonnestelsel. Met moderne technieken, betere camera’s en telescopen en nieuwe ruimtevluchten worden er telkens weer nieuwe ontdekkingen gedaan en nieuwe (dwerg) planeten met manen ontdekt.

Dus de volgende keer dat je onze mooie aardse Luna aan de hemel ziet stralen, besef dat er nog 643 (ontdekte) maantjes boven je hoofd zweven en dat dit er mogelijk nog veel meer kunnen zijn!

manen zonnestelsel
De manen van ons zonnestelsel. Credits: Deuar, CC by-sa 3.0 via Wikimedia Commons