Elk jaar, rond half augustus, regent het vallende sterren. Althans, dat zou je denken bij een sterrenregen toch?
vallende sterren
De maand augustus staat astronomisch gezien vaak in het teken van de sterrenregen Perseîden, een zwerm van vallende sterren.
De term vallende ster is eigenlijk helemaal niet juist. Toch gebruiken we allemaal dezelfde uitdrukking en weet je al waar het werkelijk om gaat. Namelijk een hele reeks oplichtende strepen aan de hemel.
Natuurlijk zijn dit geen sterren, die vallen gelukkig niet uit de hemel. Het zijn voornamelijk stukjes gruis (steentjes) die met hoge snelheid door de dampkring van de aarde heen schieten. Daarbij is de snelheid zo hoog, wel 70.000 km/u, dat de lucht rond het steentje begint te gloeien en het steentje zelf vaak helemaal opbrandt.
Je ziet dan een felle streep aan de hemel. Eigenlijk is de juiste term voor een vallende ster een ‘meteoor’ als we spreken over de korreltjes en steentjes die naar beneden komen vallen. En als het stuk groot genoeg is en niet helemaal opbrandt, kan het op aarde terecht komen. Zodra het op de grond of in het water terecht is gekomen heet het ineens een meteoriet.
Wist je dat er wel zo’n 15.000 ton (dus 15.000 x 1000 kilogram) aan stof, gruis en steen per jaar in de dampkring komt? Dat zijn zowat 2500 volwassen mannetjes-olifanten!
sterrenregen
Net zoals de term vallende ster is de uitdrukking ‘sterrenregen’ ook helemaal niet juist. Bij regen denk je al gauw aan een flinke plensbui waar je de druppels aan alle kanten om je heen ziet vallen. Bij een sterrenregen zou dat dan betekenen dat je achter elkaar door vallende sterren door de lucht ziet schieten. Het zou wel spectaculair zijn, maar dat gebeurt bij een sterrenregen niet. Bij een hele flinke sterrenregen hebben we het over misschien 70-80 vallende sterren per uur. En dan moet je wel de goede kant opkijken én het moet donker genoeg zijn. Als je dat omrekent gaat het dus in het beste geval om één snel oplichtend lichtspoortje per minuut. In de praktijk zie je er veel minder omdat er vaak veel te veel lichtvervuiling is en je de zwakkere streepjes niet kunt zien. En zoals gezegd moet je maar net de goede kant opkijken.
Eens wat leuks proberen? Type eens ‘sterrenregen’ in de zoekbalk van Google…
perseïden
Elk jaar rond 12-13 augustus is er een zeer duidelijke sterrenregen te zien. Deze ‘regen’ heeft de naam Perseïden gekregen. De naam komt van het sterrenbeeld van waaruit de vallende sterren zich lijken te verspreiden, namelijk het sterrenbeeld Perseus. Dit sterrenbeeld staat in het noordoosten aan de hemel, zo rond middernacht. Elk jaar, op 12 naar 13 augustus, is er een grote hoeveelheid gruis wat de atmosfeer binnendringt en de sterrenregen veroorzaakt. Dit kan wel oplopen tot 60-70 vallende sterren per uur.
Om de vallende sterren goed te kunnen zien is het handig om op een donkere plek te zijn en rond middernacht (liefst zelfs nog wat later) naar het gebied van het sterrenbeeld Perseus te kijken. Dat is naar het noordoosten en is redelijk makkelijk te vinden. Zoek maar naar het sterrenbeeld Cassiopeia (dit lijkt op de letter ‘W’). Daar vlakbij is de zogenaamde radiant, oftewel de plek van waaruit de vallende sterren lijken te verschijnen. Zorg ervoor dat je rustig die kant op blijft kijken en laat je ogen wennen aan de duisternis. Wel blijven opletten, want de meeste vallende sterren zijn maar enkele seconden te zien en dus zo weer weg. Als iemand roept: ‘daar, ik zie er eentje!’, dan ben je al te laat…
komeet
Nu is het sterrenbeeld Perseus niet de oorzaak van de sterrenregen. Dat zou je wel denken als je naar de naam kijkt, maar het heeft er verder helemaal niets mee te maken. De echte oorzaak ligt bij een komeet die eens in de 133 jaar langs komt. Dit is de komeet 109P/Swift-Tuttle. De laatste keer dat de Swift-Tuttle komeet langs de zon kwam was in 1992 en het duurt nog tot het jaar 2125 voordat hij weer een keer in de buurt komt. Deze komeet is flink aan de maat, de kern is wel 26 kilometer in doorsnede. Men heeft ingeschat dat dit zo’n 2 x groter is dan de komeet die de dinosauriërs heeft uitgeroeid…
Maar geen zorgen, de kans dat deze komeet de aarde raakt is heel, heel erg klein. Hoe komt het dan dat een komeet die maar eens in de 133 jaar langs komt een sterrenregen veroorzaakt?
Dat zit zo: als de komeet zich rond de zon beweegt laat hij een spoor van gruis, stof en steentjes achter. Dit spoor van rommel blijft hangen en elk jaar beweegt de aarde zich door dit spoor heen. Omdat de aarde in een jaar een heel rondje om de zon maakt, is telkens rond 12-13 augustus de Perseîden sterrenregen te zien.
Nu hangt het er wel vanaf hoe goed je de vallende sterren kunt zien. Niet alleen door de lichtvervuiling en natuurlijk de pech van een bewolkte nacht, maar ook de maan kan roet in het eten gooien. Als het een hele felle maan is en deze rond het hoogtepunt van de sterrenregen aan de hemel staat, dan geeft dat veel licht en kun je veel van de vallende sterren helemaal niet meer zien. Dit jaar, 2023, is het wat betreft de maan geen probleem. Deze komt in de nacht van 12-13 augustus pas heel laat boven de horizon uit en is bovendien maar een heel dun sikkeltje. Dus hopen op een heldere nacht en dan lekker naar boven turen. En vergeet niet te tellen hoeveel vallende sterren je gezien hebt!