een prachtig schouwspel
Het is een prachtig schouwspel aan de hemel: het Noorderlicht. Of voor het Zuidelijk halfrond; het Zuiderlicht, want beide fenomenen hebben dezelfde oorsprong.
Het poollicht, om het zo maar in het algemeen te noemen, wordt veroorzaakt door zonnewind. De naam is wat verwarrend want het is niet echt wind zoals we dat op aarde kennen. Het is de naam die gegeven is aan geladen deeltjes die door de zon de ruimte in worden geslingerd. Dat gebeurt continue en als de geladen deeltjes in de buurt van de aarde komen, worden ze door het magnetisch veld wat rond de planeet zit naar de polen afgebogen. Als de deeltjes vervolgens in botsing komen met de atomen, ionen en moleculen in onze atmosfeer worden ze extra energierijk. Deze toename in energie wordt vervolgens weer ontladen als een uitbarsting van licht. Onderweg naar beneden vinden er miljoenen en miljoenen botsingen plaats die wij zien als het poollicht.
kleuren van het noorderlicht
Het ontladen van de deeltjes gaat verder en verder omlaag door de atmosfeer tot de opgedane energie in de deeltjes op is. Onderweg vinden de meeste botsingen plaats met atomisch zuurstof. De golflengtes die deze atomen vervolgens door de geladen deeltjes laten uitstralen zitten voornamelijk in het groene en rode gebied van licht. Vandaar dat groen (en rood) het meest te zien is. Het stikstof in de lucht veroorzaakt een meer blauwe en dieprode kleur. Afhankelijk van de intensiteit van de zonnewind en de hoogte waarin de geladen deeltjes in botsing komen met de verschillende atomen kan het poollicht variëren in kleur. Dit loopt van hoofdzakelijk groen, naar lichtrood tot donkerrood en zelfs blauw. Ook de hoeveelheid zuurstof en stikstof wisselt, waardoor de kleuren eveneens veranderen.
Het magnetisch veld rond de aarde, ook wel de magnetosfeer genoemd, is een beetje als een druppelvorm en is steeds in beweging. Daardoor is het poollicht te zien als een elegante dans aan de hemel waar de geladen deeltjes hun weg naar beneden zoeken. De deeltjes worden door de magnetosfeer afgebogen naar de polen, waar het magnetisch veld uit ontspringt. Als de geladen deeltjes eenmaal door het magnetisch veld ‘gevangen’ zijn en naar de polen toe bewegen, nemen ze in snelheid toe. De steeds hogere snelheid draagt dan ook bij aan het toenemen van de energie in de deeltjes als ze eenmaal in botsing komen met de atomen in onze atmosfeer.
aurora
De term poollicht wordt samen met het Noorderlicht het meeste gebruikt. Maar er is ook een Zuiderlicht en is uiteraard te zien op het zuidelijk halfrond. Een andere term die nogal eens gebruikt wordt is Aurora Borealis en Aurora Australis. Je raad het al, Aurora Australis is hetzelfde als het Zuiderlicht, terwijl Aurora Borealis het Noorderlicht is.
De naam Aurora Borealis komt van het Griekse woord Aurora, wat zonsopkomst betekent, en Boreas, wat wind betekent. De oude Grieken geloofde dat deze godin, Aurora genaamd, in de vroege ochtend langs de hemel schoot in haar veelkleurige wagen. Ze deed dit om haar zussen Helios en Seline (de godinnen van de zon en maan) te waarschuwen dat een nieuwe dag aanbreekt. Ook de Romeinen hadden hiervoor een zelfde verklaring, waarbij Aurora gezien werd als de godin van het ochtendgloren.
zichtbaarheid Noorderlicht
Eind februari 2023 was zelfs tot in zuid Nederland en delen van België het Noorderlicht te zien. Dat is uitzonderlijk en in vele delen was het ook alleen zichtbaar op een camera.
Om te weten of het poollicht zichtbaar is vanuit Nederland, of een andere locatie, is de app Aurora Forecast 3D erg handig. Op de screenshot is te zien hoe het Noorderlicht zich uitstrekt over noord Europa en dus zelfs tot in Nederland kwam.
De meeste kans om het Noorderlicht te zien is nog altijd vanuit IJsland of Scandinavië (vooral het noorden). Ongeveer vanaf half augustus tot half april is het de beste tijd om op reis te gaan om dit fenomeen te zien. Dit heeft te maken dat vanaf half augustus het ’s nachts weer langer donker is bij de poolcirkel.
Diverse enthousiaste astro-fotografen trokken eropuit, zeker diegenen die in een redelijk donker gebied wonen of het geluk hadden geen last van bewolking te hebben. Zo ook Gijs de Reijke en Jørgen van Meijbeek, waarvan ik de opnames tot slot mag delen.
De onderstaande opnames is gemaakt vanaf de Terletse heide door Gijs de Reijke. Hij maakte gebruik van een 19mm lens met een stop van f/2.8. De opname is 15 seconden lang met een ISO van 400 en is bovendien een prachtige compositie met de weerspiegeling in het water:
Jørgen van Meijbeek maakte de volgende foto met een Canon eos 6D mark ii en een Canon 17-40mm F/4L USM lens. De foto’s zijn elk 15 seconden, F/4 iso-1250, en samengevoegd (‘gestacked’) tot een enkele plaat.
