Lichtende nachtwolken, ook wel noctilucent clouds genoemd, wat zijn het en hoe kun je ze zien?
Foto: Corné Ouwehand
Dit natuurverschijnsel komt voor in de vroege zomer tot ongeveer 20 juli. De zon mag niet te ver onder de horizon staan. Het is ook een van de laatste meteorologische raadsels want hun ontstaan is namelijk niet geheel duidelijk.
Wat zijn lichtende nachtwolken?
Wat zijn lichtende nachtwolken? Het zijn hoge ‘wolken’ op zo’n 76 tot 85 kilometer hoogte. Normale bewolking komt niet hoger dan 20 km voor. Als de zon voor de waarnemer al onder is worden deze hoge wolken nog steeds onderlangs door de zon beschenen en lijken dus licht te geven. De normale lage bewolking steekt er zelfs donker bij af. Soms blijven ze zichtbaar tot de ochtendschemering.
De bewolking heeft een ribbel of vezelachtige structuur wat een sprookjesachtig effect geeft. Het verschijnsel is vrij zeldzaam. Soms gaan er jaren voorbij dat ze niet voorkomen, maar andere jaren komen ze soms wel 8x per maand voor. Er moeten in de lucht hele fijne deeltjes voorkomen zoals bijvoorbeeld vulkanische as, fijnstof, of meteorietenstof. Ook moet er waterdamp zijn en heel lage temperaturen van -90 tot -145° Celsius. Je ziet dan als het ware de ijsafzetting op de stof deeltjes.
Eerste waarnemingen van lichtende nachtwolken
De eerste waarnemingen van lichtende nachtwolken dateren pas van 1885. Aanvankelijk waren ze alleen waarneembaar op hoge breedtegraden, maar in de loop van de twintigste eeuw doken ze steeds vaker en ook op lagere geografische breedte op. Wetenschappers hebben nu vastgesteld met satellieten, waaronder de in 2007 gelanceerde NASA-missie AIM, dat er meer lichtende nachtwolken voorkomen. Tegelijkertijd is op de hoogte waar de lichtende nachtwolken ontstaan de laatste tijd de temperatuur gedaald.
Op Terschelling worden ze ook wel de “Oerolwolken” genoemd want je ziet ze meestal voor het eerst in de periode dat het Oerolfestival plaatsvindt, in de tweede en derde week van juni.
Wanneer kan ik het zien?
Omdat het verschijnsel niet voorspelbaar is loont het de moeite om op een heldere zomeravond na zonsondergang even naar het noordwesten of noorden te kijken. Het kost je niets en mogelijk zie je een schitterend schouwspel van snel bewegend golvende patronen in de bewolking!
Hoe kan ik ze het beste zien?
Wat je nodig hebt om de lichtende nachtwolken te zien is een sterk oog en gebrek aan slaap.
De grootste spelbreker is lage bewolking die het zicht op de hoge bewolking ontneemt. En ze moeten natuurlijk wel ontstaan want er is namelijk geen enkele garantie dat het gebeurt en niemand kan het voorspellen. Wel is er een Duitse radar actief die lichtende nachtwolken kan scannen. Google eens ‘lichtende nachtwolken radar’. Veel succes!